| Belangrijke tekortkoming van veel series was volgens
de jury dat het resultaat - de afdrukken op papier - niet gelijk was aan
wat de maker tevoren voor ogen had gestaan. Net zoals het niet iedereen
gegeven is zijn of haar gedachten helder en adequaat in woorden te
formuleren, zo is het ook met beelden: de jury 'proefde' dat de maker
soms meer had gewild dan eruit kwam. Het is ergens halverwege blijven
steken. Natuurlijk was dit slechts een (sterk) vermoeden van de jury,
maar zij meende dit gebrek waar te nemen doordat verschillende series
onvoldoende onderling verband, onvoldoende cohesie of logica hadden,
doordat de beelden niet sterk of pregnant genoeg waren, of onvoldoende
concentratie lieten zien op waar het eigenlijk om diende te gaan in het
beeld. Een stap naar voren had in sommige gevallen bij wijze van spreken
al genoeg kunnen zijn om het onderwerp beter en nadrukkelijker in beeld
te brengen. Deze foto's suggereren, kortom, meer dan ze waarmaken.
Wat hiermee samenhangt is dat het volgens de jury niet altijd
duidelijk is - d.w.z. dat niet altijd goed wordt verbeeld - wat het
onderwerp was van de foto's of wat de aanleiding was tot het kiezen van
onderwerp of de wijze van uitvoering. Bij goede series proef je wat de
maker dreef of inspireerde, wat eigenlijk wil zeggen dat die
gedrevenheid of geïnspireerdheid op de beschouwer wordt overgedragen.
Naar de indruk van de jury ontbrak in verschillende series een
onderwerp, een doel of een aanleiding, en werden de beelden gedomineerd
door een visueel of technisch trucje of maniertje. De jury was zeer
eensgezind in de afwijzing van series waarin weinig meer gedaan leek te
zijn dan het toepassen van een trucje waarvan de werkwijze te vinden is
in menig fototijdschrift of fototechnisch handboek. Tot deze trucs
behoort o.a. het gebruik van zware kleurfilters of het omtinten van de
afdrukken. Het beeld en het trucje hebben zelden iets met elkaar te
maken, m.a.w. de truc voegt niets aan het beeld toe. De techniek
overheerst het beeld, terwijl in het ideale geval techniek en beeld
(vormgeving) in evenwicht zijn, de een niet zonder de ander kan.
De technische uitvoering was overigens zelden reden om een serie niet
te selecteren: de opname- en afdruktechniek is bijna altijd goed te
noemen. Een gebrek aan inhoud, visuele kracht of onderlinge samenhang
van de vijf foto's waren vaker reden de serie in de eerste ronde
terzijde te laten. Opvallend is hoe hardnekkig sommige tradities zijn in
amateur-kringen. Met name het in sepia omtinten van afdrukken of het
monteren van delen van negatieven tot een nieuw - surrealistisch beeld -
is al decennia populair en is waarschijnlijk nooit verdwenen.
Oorspronkelijkheid is doorgaans - het kan naar de menig van de jury niet
verhuld worden - niet de grootste kracht van amateurfotografen. Zij
hebben vaak een enigszins conservatieve, traditionele smaak. De
gemiddelde leeftijd - weinig dertigers - veronderstelt een zekere
rijpheid, zodat we ervan mogen uitgaan dat de stijlen waarin amateurs
werken bewust gekozen zijn. Jeugdige onervarenheid is in ieder geval
geen factor. In verschillende gevallen zijn de fotografische voorbeelden
en inspiratiebronnen gemakkelijk te herkennen - soms van jaren her, soms
van recenter datum -: het werk van Erwin Olaf, Lucien Clergue, Bert
Teunissen en Franco Fontana bijvoorbeeld is niet onopgemerkt gebleven.
Overigens kan, ter verzachting, opgemerkt worden dat deze en andere
fotografen ook door beroepsfotografen vaak zijn nagevolgd.
Opvallend is dat de series in zwart-wit vaker in hun opzet geslaagd
lijken te zijn dan die in kleur. Bij de hierboven al geconstateerde
moeite die verschillende fotografen lijken te hebben om zich te
concentreren op wat werkelijk belangrijk is en gezien de moeite om de
foto's te maken die hen voor ogen zweefden, lijkt kleur als extra
element een extra handicap te zijn. De zwart-wit-series worden vaker
gekenmerkt door eenvoud, natuurlijkheid, evenwicht en een doordachte en
zorgvuldige compositie dan de in kleur uitgevoerde series.
Bij de uiteindelijke keuze van 18 series heeft de jury zich niet
alleen door haar eigen smaak en inzichten - hierboven kort uiteengezet -
laten leiden, maar heeft zij ook willen letten op het serieverband. Dat
was tenslotte een expliciete eis bij de uitnodiging die de BNAFV deed
voor Foto Nationaal. In enkele gevallen vertoonde een serie veel te
weinig onderlinge coherentie, hetzij visueel, hetzij inhoudelijk. Het
kwam voor dat drie of vier foto's goed bij elkaar pasten, maar dat de
vierde of vijfde er los bij hing. Het blijkt een opgave om een goede
serie van vijf te maken. Niet voor niets is het criterium voor het
behalen van de prestigieuze BMK-titel dat er een serie van twintig
foto's ingeleverd dient te worden.
Het is gemakkelijker te laken dan te prijzen, althans in woorden. Het
bovenstaande neemt niet weg dat de jury door verschillende foto's en
series aangenaam getroffen werd. De achttien series die de jury heeft
willen selecteren voldeden in voldoende mate aan de eisen en wensen. Aan
twee series heeft de jury een eervolle vermelding willen geven (ze was
minder gelukkig met het door de BNAFV gesuggereerde predikaat
'opmerkelijke serie', omdat daaraan te veel de associatie met
oorspronkelijkheid hangt, wat hier minder van toepassing is). Deze twee
series wekken bij de jury de indruk dat zij precies zijn wat de makers
voor ogen stond, hebben een duidelijk onderwerp, zijn goed uitgevoerd,
getuigen van concentratie- en selectievermogen en hebben voldoende
stijlvastheid en eigenzinnigheid. Zij zijn beide in zwart-wit uitgevoerd
en worden gekenmerkt door een verstilde, dromerige sfeer. De eerste
serie is die van Chantal Korthout (Amsterdam), portretten van jonge
vrouwen met gesloten ogen. Het zijn ontroerende, intieme en introverte
foto's, op een mooi klein formaat afgedrukt. Ze zijn verre van gelikt en
staan ook mijlen af van de lekkere-meiden-fotografie die we zo vaak zien
op de covers van fototijdschriften. De tweede serie met een eervolle
vermelding is die van Mariette Knaapen (Riethoven), details uit
interieurs voorstellende. Het zijn bijna stillevens, zo geconcentreerd
en ingetogen zijn de gekozen details. Een belangrijk element in deze
vijf foto's is het spel van licht, schaduw en reflectie, wat de foto's
enigszins mysterieus maakt.
|